teoria i organizacja tłumaczeń

ŚWIĘTY HIERONIM - PATRON TŁUMACZY


30 września obchodzony jest międzynarodowy Dzień Tłumacza, których patronem jest święty Hieronim (347 - 420 r.n.e.), zawdzięczający swoją sławę Wulgacie - do dziś uznawanemu za oficjalne - tłumaczeniu Starego i Nowego Testamentu z języka greckiego i hebrajskiego na łacinę.

Nazwa tłumaczenia Biblii Hieronima - Wulgata - pochodzi od łacińskich słów "textus vulgatus" - teksty pospolite, dostępne dla wszystkich. Prace nad tłumaczeniem Biblii zajęły Hieronimowi blisko 24 lata (tłumaczenie Nowego Testamentu rozpoczęte zostało w 382 r. a przekład Starego Testamentu trwał od 390 r. do 405 r.). Przekład Hieronima został szybko zaakceptowany przez zwierzchników, a następnie rozpowszechnił się w całym Kościele. Podczas Soboru Trydenckiego (1545 r. - 1563 r. tekst Wulgaty został zatwierdzony jako oficjalne tłumaczenie Biblii na język łaciński). W dorobku tłumaczeniowym Hieronima znalazło się wiele innych starożytnych dzieł, jak choćby komentarze do ksiąg Nowego i Starego Testamentu, teksty Origenesa. Święty Hieronim był autorem licznych komentarzy, ponad 150 listów, homilii, dzieł egzegetycznych oraz interpretacji tekstów biblijnych. Napisał również życiorysy Pawła Apostoła, Hilarego, Malchusa.

Hieronim nie bez powodu zyskał szacunek jako tłumacz. Do swojej pracy podchodził z wyjątkowym zaangażowaniem i, jak moglibyśmy powiedzieć dzisiaj, profesjonalizmem. Kilkanaście lat zajęły mu studia nad językiem hebrajskim i greckim, czytanie manuskryptów, wyszukiwanie i porównywanie informacji pochodzących z wielu źródeł. O jakości tłumaczenia mówi również fakt, że Wulgata do dziś dzień uznawana jest za obowiązujące tłumaczenie Biblii na język łaciński.


Rodzina

Hieronim urodził się około 347 r. (bardzo trudno jest ustalić dzisiaj faktyczną datę, część źródeł podaje również rok 342 lub 345) w Strydonie w Dalmacji - obszar dzisiejszej Chorwacji. Jego rodzina należała do głęboko wierzących - troje z rodzeństwa Hieronima wybiera życie zakonne. Pomimo swoich chrześcijańskich korzeni Hieronim zostaje ochrzczony w Rzymie dopiero około 365 r. przez papieża Liberiusza. W tamtych czasach chrzest przyjmowało się dopiero w wieku dojrzałym.


Studia w Rzymie i praca urzędnika

Studia w słynnej szkole gramatyki i retoryki w Rzymie Hieronim rozpoczął jeszcze przed ukończeniem 18 lat. Nauczycielem jego był Aeliusz Donatus. Hieronim poznaje łacińskich klasyków, uczy się sztuki pisania i dyskusji, studiuje grekę.

Po skończeniu studiów Hieronim rozpoczyna pracę jako urzędnik w Trewirze, na dworze cesarza Walentyniana I, gdzie jego kilkuletni pobyt zostaje bardzo dobrze oceniony.


Teologia

Po zakończeniu służby na dworze cesarskim Hieronim udaje się do Akwilei (miejscowość położna na wybrzeżu Adriatyku). Wraz z innymi uczonymi i kapłanami chrześcijańskimi tworzą grupę zgromadzoną wokół biskupa Waleriana. Tam poznaje Ewagriusza, pochodzącego z bogatej rzymskiej rodziny autora tłumaczenia "Życie św. Antoniego" Anastazego. Wraz z Ewagriuszem udaje się do Antiochii.

Hieronim zafascynowany jest kulturą i spuścizną Wschodu. Wybiera żywot pustelnika, lecz by utrzymać kontakt ze światem, koresponduje ze swoimi przyjaciółmi. Na Wschodzie pogłębia znajomość greki (pozwoli mu to później przetłumaczyć Nowy Testament). Aby lepiej poznać hebrajski, udaje się na pustynię, na południe od Aleppo (Syria), gdzie spędza 2 lata w samotności. Istnieją przesłanki mówiące, że naukę hebrajskiego rozpoczął na skutek poznania Żyda, którego nawrócił na chrześcijaństwo. Znajomość hebrajskiego pozwoliła Hieronimowi na przekład Starego Testamentu. Nie zaprzestaje wysyłania listów, które wpływają na jego popularność na Zachodzie.


Kapłaństwo

Po okresie samotniczego życia wraca do Antiochii, gdzie przyjmuje święcenia kapłańskie. Nie podejmuje się jednak zadań duszpasterskich, a poświęca czas na studiowanie nauk Biblijnych.


Konstantynopol

Zniechęcony narastającymi sporami egzegetycznymi między szkołami w Antiochii oraz rywalizacją pomiędzy biskupami Hieronim wybiera się w 381 r. wraz z biskupem Paulinem do Konstantynopola na Sobór. Tam poznaje Grzegorza z Nazjanzu - biskupa Konstantynopola (został później świętym oraz Ojcem Kościoła greckiego). Podczas soboru podjęto decyzję o złożeniu przez Grzegorza funkcji biskupa, ponieważ chciał on, w przeciwieństwie do pozostałych członków soboru, znaleźć wspólne rozwiązanie konfliktu między egzegetami.

Dzięki spotkaniu z Grzegorzem Hieronim podejmuje dogłębne studia dokumentów i interpretacji pozostawionych przez Orygenesa 185-252 r.), uznawanego za kontrowersyjnego Ojca Kościoła greckiego przywódcy szkoły teologicznej z Aleksandrii. Zaczyna również tłumaczyć jego dzieła.


Powrót do Rzymu

Hieronim ponownie wyrusza do Rzymu. Tym razem udaje się tam, aby bronić Grzegorza z Nazjanzu, którego atakują inni biskupi. W trakcie popytu w Rzymie Hieronim wraca do studiów nad hebrajskim. Pisze jeszcze więcej listów, w których nie obawia się wytykać błędów duchowieństwa oraz zauważanych niedociągnięć w życiu publicznym. Jego język jest nie tylko ostry, lecz również nacechowany sporą dozą ironii i humoru.

Pobyt w Rzymie to również moment, kiedy Hieronim, wcześniej pełniący żywot pustelnika, rozpoczyna prowadzenie grup Biblijnych składających się z przedstawicielek rzymskiej arystokracji.

Dzięki sławie zdobytej swoimi listami trafia później na dwór papieski i stopniowo zdobywa zaufanie papieża Damazego, by w końcu stać się jego osobistym sekretarzem. Tej funkcji nie pełni zbyt długo - papież liczy juz 80 lat i w grudniu 384 r. umiera. Zanim jego następcą zostanie Syrycjusz, Hieronim przez chwilę zastanawia się nad objęciem tronu papieskiego. To właśnie papież Damazy przekonał Hieronima do przetłumaczenia Biblii. Ponieważ kontakt z nowym papieżem jest suchy i oficjalny, Hieronim opuszcza Rzym i udaje się do Betlejem. Wraz z nim wyrusza Paula, rzymska arystokratka uczęszczająca na jego wykłady. Paula zakłada w ziemi świętej jeden z zakonów ascetycznych.


Betlejem

W Betlejem, gdzie bez reszty poświęca się pisaniu, spędza swoje ostatnie 34 lata życia. Rozpoczyna tłumaczenie Starego Testamentu korzystając z zasobów oddalonej o 100 km Biblioteki w Cezarei, ufundowanej przez Orygenesa. Jednocześnie nie zaprzestaje publikacji własnych polemik, przez co kolejny raz wchodzi w konflikt z duchowieństwem. Jego publikacje spotykają się z ostrą krytyką, za co grozi mu nawet ekskomunika. Nie dochodzi do niej ze względu na zabójstwo prefekta Konstynantopola - Rufina, która to sprawa oraz pokuta, jaką przyjmuje Hieronim, wpływają na zmianę decyzji władz Kościoła. Podczas Wielkanocy w 397 r. biskup Jan Jerozolimski wymienia znak pokoju z Hieronimem.

Również w tym samym roku Hieronim otrzymuje list od biskupa afrykańskiego Augustyna z Hippony, który uznaje wartość wykonanej pracy tłumacza Hieronima, ale wysuwa kilka uwag. Uraża to Hieronima, który nie odpowiada na listy Augustyna przez całe 5 lat. Nie wiadomo w jaki sposób dochodzi do zgody między tymi uczonymi, ale ich późniejsze kontakty są bardzo serdeczne.

Przekład Biblii z języka hebrajskiego Hieronim kończy w 405 r. Oprócz Pisma świętego Hieronim tłumaczy szereg innych dokumentów, m.in. Regułę cenobityczną Pachomiusza (287-347) - współtwórcy ,wraz ze św. Antonim, idei ewangelicznego życia zakonnego, założyciela pierwszego klasztoru chrześcijańskiego. Łacińskie tłumaczenie Reguły wywarło znaczący wpływ na życie zakonne. Po zakończeniu przekładu Biblii Hieronim poświęca czas na tłumaczenie komentarzy proroków.

Praca twórcza Hieronima przypada na okres chylenia się ku upadkowi i ostatecznego końca Cesarstwa Rzymskiego. Nieustanne najazdy barbarzyńców z Północy, Gotów i Wandali, docierają coraz bliżej Rzymu. Ostateczna klęska Rzymu 24 sierpnia 410 r. zastaje Hieronima w Betlejem podczas tłumaczenia pism proroków. Ma to wpływ na zdrowie Hieronima, który wyraża swój żal za upadającym imperium w listach do przyjaciół z 30 września 419 r. Hieronim umiera w Betlejem.


Chronologia

  • 347 r., Strydon - narodziny Hieronima
  • Ok. 364 r. - rozpoczęcie studiów retoryki i gramatyki w Rzymie pod kierunkiem Aeliusza Donatusa.
  • Ok. 365 r. - chrzest w Rzymie przyjęty z rąk papieża Liberiusza.
  • Od 374 do 378 r. - Hieronim żyje jako pustelnik na pustyni Chalkis.
  • Od r. 380 do 382 - studia w Konstantynopolu pod kierunkiem Grzegorza z Nazjanzu.
  • 382-384 r.- Hieronim przebywa na dworze papieża Damazego w Rzymie, gdzie zostaje jego sekretarzem i doradcą
  • od 386 r. do końca życia - Hieronim zajmuje się tłumaczeniami i pisaniem w Betlejem.
  • 24 sierpnia 410 r. - upadek Cesarstwa Rzymskiego. Hieronim przebywa wówczas w Ziemi świętej.
  • 30 września 419 r. lub 420 r. - śmierć Hieronima w Betlejem. 
  • FORMY ROZLICZENIA


    Działalność tłumaczeniowa jest zaliczana do wolnych zawodów, regulowanych jedynie w wąskim zakresie Ustawą o zawodzie tłumacza przysięgłego. Charakterystyczne cechy usług tłumaczeniowych to wymierność i policzalność. Przekładają się one bezpośrednio na niżej podane formy współpracy tłumaczy z klientami.


    Działalność gospodarcza
    - najczęstszy sposób świadczenia usług przez tłumaczy. Prowadzenie działalności wiąże się z koniecznością płacenia składek na ubezpieczenie społeczne (ZUS) oraz podatków: dochodowego i VAT. Jednocześnie pozwala to funkcjonować tłumaczowi na rynku jako firmie, co wiąże się z możliwością wystawiania faktur VAT i większego zakresu rozliczania kosztów.

    Umowa o dzieło
    - stosowana powszechnie na polskim rynku, pozwala świadczyć usługi w zakresie tłumaczeń osobom nieprowadzącym działalności gospodarczej. Umowa o dzieło w większości przypadków pozwala na zastosowanie 50% kosztów uzyskania przychodu.

    Umowa o pracę - rzadko spotykana forma, stosowana praktycznie wyłącznie w wypadku tłumaczy wewnętrznych w działach firm. Na umowę o pracę zatrudniani są także redaktorzy i weryfikatorzy w biurach tłumaczeń.

    Umowa wydawnicza
    - zawierana w wypadku przekładu książek. Dobrze skonstruowana umowa, chroniąca obie strony, powinna określać zakres, termin, stawkę oraz warunki przyjęcia wykonanego tłumaczenia. Wydawnictwa stosują często zapisy o karach umownych za niedotrzymanie warunków oraz klauzulę o przekazaniu praw autorskich wydawnictwu przez tłumacza. Umowa wydawnicza pozwala na zastosowanie 50% kosztów uzyskania przychodu.

    JEDNOSTKI ROZLICZANIA


    Usługi tłumaczeń charakteryzują się prostymi metodami wyceny. Tłumaczenia ustne rozliczane są według stawki godzinowej, pisemne -na podstawie wielkości dokumentu.


    Strona rozliczeniowa
    - jednostka służąca rozliczeniom za tłumaczenia pisemne, obliczana na podstawie przetłumaczonego dokumentu. Stosowana powszechnie w Polsce i niektórych krajach europejskich. Najczęściej liczy 1800 znaków ze spacjami i wszystkimi znakami typograficznymi. Często spotykana jest także wielkość 1500 znaków. Formuła 1800 znakowej strony pochodzi od strony maszynopisu, na której mieści się 40 linii po 45 znaków, co łącznie daje 1800. Marginalnie spotyka się tłumaczy lub biura stosujące inne wielkości stron. W wypadku tłumaczeń przysięgłych stosuje się stronę rozliczeniową liczącą 1125 znaków ze spacjami (25 wierszy po 45 znaków). Stronę rozliczeniową oblicza się w edytorze tekstów MS Word przy pomocy narzędzia Statystyka dostępnego z menu Narzędzia (skrót klawiaturowy Alt + N + S).

    Słowo
    - rozliczanie tekstu według liczby słów jest metodą powszechnie przyjętą w większości krajów świata. Jako podstawę miary objętości tekstu przyjmuje się liczbę słów w tekście źródłowym (odwrotnie niż w wypadku strony obliczeniowej).

    Arkusz wydawniczy
    - według definicji słownika wyrazów obcych PWN jest to jednostka miary stosowana przy tłumaczeniu książek, stanowiąca podstawę obliczania honorarium autorskiego. Obejmuje poza tekstem autora wszelkie uzupełnienia redakcyjne. Odpowiada około dwudziestu dwóm standardowym stronom obliczeniowym liczącym 1800 znaków (w przybliżeniu 40 tysięcy znaków drukarskich, 700 linijek tekstu wierszem lub 3000 cm2 ilustracji).

    Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę
    - stałe wynagrodzenie oparte o kwotę bazową i ewentualną premię, która zależy od ilości i jakości wykonanych tłumaczeń. W branży tłumaczeniowej to rozwiązanie jest spotykane praktycznie jedynie w wypadku wewnętrznych działów tłumaczeń w firmach.

    Godzina
    - jednostka rozliczeniowa w wypadku tłumaczeń ustnych. 

    ZAGROŻENIA WYNIKAJĄCE Z TELEPRACY


    Wbrew panującym opiniom i powszechnemu zastosowaniu, telepraca nie jest najlepszym rozwiązaniem w wypadku usług tłumaczeń. Realizowany przez agencje model współpracy z tłumaczami przez Internet dobrze sprawdza się dla tekstów standardowych, gorzej w wypadku wysoko specjalistycznych i skomplikowanych dokumentów.

    Na utrwalonym modelu telepracy tracą w największym stopniu sami tłumacze, którzy mimo pozornej swobody działania pozbawieni są wielu możliwości rozwijania umiejętności zawodowych. Alternatywnym rozwiązaniem, pozwalającym na szybką i rzetelną edukację tłumaczy oraz zapewnienie stałego, stabilnego poziomu jakości dla klientów jest model pracy zespołowej.

    Na rynku tłumaczeń można spotkać się z czterema rodzajami realizacji usług tłumaczeń.


    Model agencji tłumaczeń
    - przeznaczony głównie dla klientów masowych. Agencja zajmuje się przede wszystkim pośrednictwem i koordynowaniem procesu tłumaczenia. Dokumenty przyjmowane są przez sekretariat agencji, która podzleca je tłumaczom - freelancerom, pracującym w domu. Model ten dobrze sprawdza przy tłumaczeniu mniej skomplikowanych tekstów. W zależności od agencji i trybu zlecenia teksty poddawane są ewentualnej redakcji. Stosowany powszechnie na rynku polskim.

    Usługi tłumacza indywidualnego - doświadczony tłumacz potrafi zagwarantować wysoki poziom usług. Problemy pojawiają się w wypadku potrzeby realizacji tłumaczenia dużych dokumentów w krótkich terminach.W przypadku niektórych instytucji, takich jak na przykład banki, kancelarie prawne, firmy konsultingowe, często stosowanym rozwiązaniem jest posiadanie wewnętrznego stałego, zespołu tłumaczy.

    Alternatywny
    model zespołowy - najtrudniejszy do prowadzenia model biznesowy, świadczony przez Corporate Services, wymagający nieustannego utrzymywania równowagi pomiędzy ilością zleceń a liczbą pracujących tłumaczy. Jednocześnie najlepiej gwarantuje stały i wysoki poziom tłumaczeń oraz wysokie tempo dzięki rozłożeniu pracy nad tekstem na członków zespołu. Wszystkie teksty tłumaczone są przez wewnętrznych tłumaczy zatrudnionych na stałe i pracujących w biurze spółki oraz wąską grupą konsultantów zewnętrznych, wspomagających podczas realizacji większych projektów. Dzięki stałej obecności weryfikatora w procesie tłumaczenia tekstu, który wyjaśnia wątpliwości nasuwające się tłumaczom, można zapobiegać błędom i późniejszym korektom na etapie redakcji i weryfikacji tekstu.

    Telepraca nie dla wszystkich

    Praca na odległość w sektorze tłumaczeń oferuje niezaprzeczalnie wiele korzyści, do których przede wszystkim można zaliczyć swobodę wyboru miejsca jej wykonywania, oraz w mniejszym stopniu czasu, gdyż ten uzależniony jest od wyznaczonego terminu zlecenia. Przy łatwo widocznych zyskach często pomija się mniej widoczne koszty telepracy, wśród których króluje zdecydowanie wolniejsze pogłębianie umiejętności zawodowych.

    Tłumacze zewnętrzni realizujący zlecenia otrzymane przez Internet zdobywają wiedzę i pogłębiają swoje umiejętności indywidualnie, praktycznie tylko w oparciu o swoje tłumaczenia. Rzadko kiedy otrzymują informacje zwrotne na temat swojej pracy, co powoduje utrwalanie złych nawyków.

    W przypadku pracy zespołowej w biurze firmy tłumaczeniowej, gdzie nad całością zlecenia czuwają osoby o najwyższych kompetencjach znaczenia nabiera efekt uczenia się przez nauczanie. Członkowie zespołu wymieniają się informacjami dotyczącymi znalezionych w tekście niejasnych fragmentów, uczą się wzajemnie od siebie i dzielą wiedzą. Potęguje to szybkość zdobywania kwalifikacji oraz wpływa na coraz lepszy poziom tłumaczeń.Telepraca jest świetnym rozwiązaniem dla osób posiadających wieloletnie doświadczenie i wysokie umiejętności zawodowe, ale wymaga bardzo wysokiej samodyscypliny oraz umiejętności realizowania samodzielnie wyznaczanych zadań.

    Darmowa strona www - zrób ją sam!