edukacja tłumaczy

ŚCIEŻKA KSZTAŁCENIA


Czy istnieje optymalna ścieżka kształcenia tłumaczy?


Takie pytanie zadała jedna z uczestniczek warsztatów tłumaczenia sprawozdań finansowych w Krakowie. A oto odpowiedź:

Nie ma idealnej metody edukacji tłumacza. Istnieją za to sprawdzone i skuteczne sposoby pogłębiania wiedzy i rozszerzania kompetencji koniecznych do wykonywania tego zawodu. Aby je jednak określić, trzeba wcześniej sprecyzować, jakiego rodzaju wiedza i umiejętności są wymagane od tłumaczy.


Oczekiwane kompetencje tłumaczy pisemnych oraz metody ich doskonalenia


Znajomość języka obcego
Biegłe posługiwanie się językiem obcym stanowi podstawę warsztatu pracy tłumacza.


Studia językowe
.
Jednym z pierwszych etapów zdobywania kwalifikacji, na jakie decyduje się większość osób wykonujących zawód tłumacza, jest rozpoczęcie studiów wyższych na kierunku związanym z językiem obcym (filologia, lingwistyka stosowana, kolegia języków obcych). Chociaż wymienione kierunki różnią się w zakresie materiału i metod nauczania języka, stanowią one dobrą podstawę do wykonywania zawodu tłumacza.


Certyfikaty językowe
.
Intensywna nauka i przygotowywanie się do egzaminów przekłada się na wyższy poziom umiejętności.


Dodatkowe szkolenia językowe.

Uzupełniające kursy językowe, wartościowe zwłaszcza dla osób, które nie studiują filologii lub lingwistyki.


Wyjazdy zagraniczne
. Kilkumiesięczny lub kilkuletni pobyt za granicą pozwala podnieść podwyższa kwalifikacje językowe. Konieczne jest jednak połączenie wyjazdu ze studiami językowymi bądź pracą związaną z intensywnym posługiwaniem się językiem.

Samodzielna nauka języka.

Wykorzystywanie pojawiających się sytuacji do nauki języka, jak np. książki, gazety, telewizja, radio, Internet, korespondencja z obcokrajowcami.


Znajomość języka polskiego

Doskonalenie umiejętności w zakresie języka polskiego bywa bardzo często pomijane lub traktowane z niedostatecznym naciskiem. Tymczasem znajomość poprawnej polszczyzny jest jedną z najważniejszych kompetencji tłumaczy, miedzy innymi dlatego, że około połowa tłumaczeń wykonywana jest z języka obcego na polski. Osoby posiadające ?lekkie pióro? i potrafiące szybko i zrozumiale pisać, szybciej rozwijają swoje kompetencje tłumaczeniowe.


Filologia polska
.
Studia poświęcone językowi polskiemu dają solidne fundamenty do sprawnego posługiwania się językiem polskim.

Warsztaty pisania
- wykorzystywanie wszelkich okazji do treningu pisania, jak np. konkursy dziennikarskie, pisanie esejów, form literackich.

Aktywne czytanie tekstów specjalistycznych
.
Czytanie dużych ilości tekstów bez koncentrowania się na ich strukturze nie wystarcza do rozwijania umiejętności językowych. Konieczne jest do tego celowe i świadome analizowanie występujących w nich konstrukcji.


Wykorzystywanie słowników języka polskiego.

Aktywne posługiwanie się dostępnymi słownikami językowymi, jak słownik ortograficzny, języka polskiego, języka obcego, poprawnej polszczyzny, słownik wyrazów bliskoznacznych, korpusy językowe.


Współpraca z doświadczonym redaktorem
.
Rozpoczynając działalność tłumacza warto nawiązać kontakty z wykwalifikowanymi redaktorami, którzy będą mogli zwracać uwagę na popełniane błędy językowe.


Dogłębna wiedza merytoryczna

Tłumacz tekstów specjalistycznych musi bardzo dobrze poruszać się w tematyce wykonywanych tłumaczeń. Jednymi z najczęstszych błędów popełnianych przez tłumaczy są błędy merytoryczne wynikające z nieznajomości tematu.


Studia specjalistyczne
- studia dzienne lub podyplomowe, np. z finansów, rachunkowości. Tłumacz decydujący się na specjalizację w przekładzie tekstów prawnych musi znać bardzo dobrze podstawy prawa polskiego i międzynarodowego.

Opieranie się na rzetelnych źródłach
- korzystanie z wzorców dokumentów publikowanych przez duże firmy znane na rynku kapitałowym

.
Literatura fachowa - uzupełniane wiedzy na podstawie fachowych wydawnictw, obcojęzycznej literatury.

Określenie swojej specjalizacji
.
Studia wyższe stanowią dobry okres na podjęcie decyzji o zakresie swoich tłumaczeń. Na rynku tłumaczy jest bardzo wysoka konkurencja - aby skutecznie odróżnić się od innych, niezbędne jest określenie wąskiej dziedziny specjalizacji i pogłębianie wiedzy w tym kierunku. Umiejętność wyszukiwania informacji i sprawność w posługiwaniu się narzędziami komputerowymi.


Opracowywanie bazy własnych źródeł
.
Podczas budowania bazy źródeł informacji należy ze szczególną ostrożnością podchodzić do materiałów prezentowanych na polskich stronach www. Warto korzystać przede wszystkim ze źródeł angielskojęzycznych (zob. Jak wykorzystać Google w pracy tłumacza).

Programy biurowe.
Edytor tekstów stanowi dla tłumacza pisemnego jedno z najważniejszych narzędzi pracy. Tłumacz powinien szybko przyswoić sobie jego podstawowe i zaawansowane funkcje (zob. Skróty klawiaturowe).


Programy do nauki szybkiego pisania
.
Szybkość i sprawność pisania na komputerze można doskonalić dzięki dostępnym programom, jak np. Mistrz Klawiatury.


CAT
- wykorzystywanie narzędzi wspomagających pracę tłumacza.


Umiejętności tłumaczeniowe

Studia podyplomowe dla tłumaczy.
Popularność tej formy edukacji zauważalnie wzrasta. Obecnie około dziesięciu uczelni w Polsce prowadzi kursy dla tłumaczy oraz studia podyplomowe.


Weryfikacja
- analiza własnych tłumaczeń zredagowanych przez weryfikatorów. Przy współpracy z klientem czy agencją tłumaczeń warto zadbać od samego początku o informacje zwrotne o popełnionych błędach. Pozwala to na poznanie swoich słabszych stron i ich eliminację.

Egzaminy na tłumacza przysięgłego - wprowadzone od tego roku egzaminy, przeprowadzane przez państwową komisję egzaminacyjną. Przygotowywanie się do testów pozwala na systematyczne podnoszenie kwalifikacji.

Warsztaty tłumaczeń
- uczestnictwo w dostępnych szkoleniach organizowanych przez uczelnie oraz biura tłumaczeń.

Pogłębianie wiedzy teoretycznej z dziedziny tłumaczeń.
Pomimo że tłumaczenie należy do zawodów bardzo praktycznych, dodatkowe uzupełnianie teorii poszerza horyzonty.


Uczestnictwo w forach dyskusyjnych
.
Grupy dyskusyjne stanowią cenne źródło wiedzy i pomocy przy tłumaczeniu. Zarówno korzystanie ze znalezionych informacji, jak i udzielanie odpowiedzi pozwala na efektywne poszerzanie własnej bazy słów i zwrotów.


Praktyczne doświadczenie
- umiejętności i wiedza zdobyte na bazie praktycznych doświadczeń we współpracy z klientami.

Wspólna praca
.
Skuteczną metodą zapobiegającą utrwalaniu się popełnianych błędów jest wspólna praca i dokonywanie wzajemnej weryfikacji własnych tekstów. 

UMIEJĘTNOŚCI TŁUMACZY PISEMNYCH


Skrupulatność.

Jedną z cech wyróżniających dobrych tłumaczy jest drobiazgowe, wręcz pedantyczne, podejście do tłumaczenia. Podczas pracy nad tekstem tłumacz musi zwracać uwagę na szczegóły i precyzyjnie oddawać sens każdego zdania, nie zapominając jednocześnie o kontekście całości dokumentu.


Umiejętność wyszukiwania informacji w Internecie.

Obecnie trudno wyobrazić sobie pracę tłumacza bez korzystania z Internetu jako źródła informacji i żywego języka. Warto budować własny katalog wiarygodnych źródeł oraz doskonalić metody skutecznego wyszukiwania niezbędnych informacji.


Rzetelność - dotrzymywanie warunków uzgodnionych z klientem, wśród których znajdują się przede wszystkim terminowość oraz zapewnienie oczekiwanej jakości tłumaczenia.


Wysoki poziom umiejętności językowych, na które składają się:


Posiadanie "lekkiego pióra "
.
Jedną z podstawowych kompetencji, jakie powinien posiadać tłumacz, jest umiejętność swobodnego układania zdań, zrozumiałego i swobodnego pisania. Aby doskonalić swój warsztat tłumaczeniowy, warto zdecydować się na współpracę z doświadczonym redaktorem.


Bardzo dobra znajomość języka polskiego
.
Podstawowa kompetencja, bez której trudno mówić o rozwijaniu pozostałych umiejętności tłumaczeniowych. Dbałość o poprawną polszczyznę i ścisłe stosowanie się do reguł gramatyki, ortografii czy zasad stylistycznych stanowi konieczny warunek dobrego warsztatu.


Bardzo dobra znajomość języka obcego
Umiejętność szybkiego tłumaczenia.
Bardzo często tłumacz pracuje pod presją czasu. Mimo to od tłumacza oczekuje się jednakowo wysokiej jakości tłumaczenia, niezależnie od wielkości czy stopnia trudności dokumentu oraz ustalonego terminu.

Uporządkowanie.

Wypracowanie własnej metody segregowania plików tłumaczonych i związanych z nimi dokumentów pomocniczych pomaga w zachowaniu porządku oraz umożliwia szybkie docieranie do potrzebnych dokumentów.


Umiejętność szybkiego pisania na klawiaturze.

Podstawą warsztatu tłumacza jest komputer i edytor tekstów. W doskonaleniu szybkości i poprawności pisania pomocny jest dostępny na polskim rynku program Mistrz Klawiatury. Sprawny i doświadczony tłumacz potrafi pisać zupełnie bezwzrokowo.


Swoboda obsługi przynajmniej kilku programów biurowych.

Edytor tekstów oraz arkusz kalkulacyjny stanowią podstawowy zestaw programów biurowych wykorzystywanych przez tłumaczy. Coraz częściej sięgają oni również do programów wspomagających proces tłumaczenia typu CAT.


Dogłębna wiedza z danej dziedziny, której przekład dotyczy. Wnikliwa znajomość tematyki tłumaczonych dokumentów jest niezbędna zwłaszcza w wypadku trudnych, specjalistycznych tekstów, do których należą m.in. dokumenty finansowo-prawne. Błędy merytoryczne wypaczające sens tłumaczonego dokumentu wynikają najczęściej z braku stosownej wiedzy.


Specjalizacja.

Duża konkurencja na rynku tłumaczeń oraz rosnące wymagania klientów powodują konieczność określenia swojej specjalizacji. Wczesne skoncentrowanie się na jednej dziedzinie tłumaczeń pomaga w rozwijaniu umiejętności zawodowych.


Zdolność do indywidualnej pracy przy komputerze.

Tłumaczenia wiążą się z wielogodzinnym wykorzystaniem komputera i związanymi z tym negatywnymi konsekwencjami. Z pewnością nie jest to praca polegająca na częstych kontaktach z ludźmi.


Umiejętność analizy tekstu.

Dokładne przeczytanie dokumentu przed rozpoczęciem tłumaczenia potrafi zaoszczędzić czas i poniesiony nakład pracy. Należy zwracać uwagę na strukturę i budowę zdań oraz przeznaczenie tekstu. Inne formy stosuje się w wypadku tłumaczenia dokumentów prawnych, inne przy przekładzie artykułów.


Umiejętność parafrazowania.

Tłumaczenie wiąże się również z koniecznością przekształcania tekstów oraz nadawania im formy odpowiedniej do specyfiki określonego dokumentu, przy jednoczesnym zachowaniu przesłania tekstu.

UMIEJĘTNOŚCI TŁUMACZY USTNYCH


Na rynku usług tłumaczeniowych spotyka się znacznie mniej tłumaczy ustnych niż pisemnych. Do świadczenia usług tłumaczeń symultanicznych czy konsekutywnych konieczne jest posiadanie umiejętności swobodnego wypowiadania się, jak również skutecznego radzenia sobie ze stresem. Warto również pamiętać, że praca tłumacza ustnego wiąże się z częstymi wyjazdami.

Do cech i umiejętności koniecznych do świadczenia usług tłumaczenia ustnego zalicza się m.in.:


Zdolność do koncentracji przez dłuższy czas
.
Konferencje i spotkania biznesowe często trwają po kilka godzin, z krótkimi tylko przerwami. Tłumacz musi zapewnić taki sam poziom tłumaczenia przez cały czas.


Umiejętność rozumienia skrótów myślowych
.
Uczestnicy spotkań i prelegenci często stosują skróty myślowe bądź używają terminologii, która nie jest tak dobrze znana tłumaczowi. Trzeba również pamiętać, że zdania mówione nie są tak poprawne gramatycznie i stylistycznie jak zdania pisane. Pomimo tego od tłumacza oczekuje się poprawnej wypowiedzi. W ostateczności, kiedy wypowiedź była niezrozumiała, należy poprosić o jej objaśnienie lub powtórzenie.

Umiejętność natychmiastowego tłumaczenia wypowiedzi
.
Umiejętność konieczna zwłaszcza w wypadku tłumaczenia symultanicznego, kiedy to wypowiedzi tłumaczone są w czasie rzeczywistym.


Punktualność
.
Spóźnianie się na umówione spotkania automatycznie dyskwalifikuje tłumacza.

Wyraźna wymowa.
Należy dbać o poprawną i wyraźną wymowę oraz ćwiczyć ją. Odbiorcy tłumaczenia nie powinni mieć problemów ze zrozumieniem tłumacza.


Dobra pamięć
.
Tłumacz ustny musi umieć zapamiętywać długie partie tekstu, niejednokrotnie wypowiedzi liczą kilkadziesiąt zdań. Szczególnie ważna jest więc pamięć krótkotrwała.


Umiejętności krasomówcze.

umiejętność układania spójnych zdań oraz płynnego, interesującego wypowiadania się przez dłuższy czas. 

ZAGROŻENIA W ROZWOJU ZAWODOWYM


Najczęściej spotykaną formą wykonywania pracy tłumacza jest współpraca z biurem lub agencją tłumaczeń poprzez Internet. Telepraca niezaprzeczalnie ma wiele zalet, jak chociażby swoboda wyboru miejsca wykonywania pracy.

W mniejszym stopniu tłumacz podejmuje decyzje o czasie pracy, ponieważ musi dostosowywać się do narzuconych przez klientów terminów. Rzadko kiedy jednak wspomina się w mediach o pułapkach telepracy, a trzeba przyznać, że na wolnego strzelca czyha ich całkiem sporo.

Wśród głównych zagrożeń związanych z doskonaleniem umiejętności zawodowych tłumaczy znajdują się przede wszystkim:


Utwierdzanie się w złych nawykach
.
Wynika bezpośrednio z bardzo częstego braku informacji zwrotnej o wykonanych tłumaczeniach. Niejednokrotnie tłumacz nie otrzymuje żadnych informacji o popełnionych błędach. Powoduje to ich naturalne utrwalanie się. Pewnym rozwiązaniem jest praca w zespole (przynajmniej dwuosobowym) oraz nawiązanie dobrego kontaktu z biurem lub agencją tłumaczeń. W Corporate Services tłumacze pracują w zespołowo, a każdy tekst redaguje i poprawia grupa weryfikatorów. Do obowiązków każdego tłumacza zatrudnionego w CS należy analiza poprawionego tekstu, co sprawia, że dzięki ukazanym błędom mogą oni szybciej eliminować braki w edukacji.


Brak dostępu do rzetelnej wiedzy
.
Mimo znaczącego ułatwienia, jakie w pracę tłumacza wniósł Internet i dostępności wszelkiego rodzaju dokumentów czy słownictwa w sieci, trudno jednocześnie polegać na większości znajdujących się w sieci dokumentach. Dostępność tłumaczenia na stronach www (nawet rządowych) nie oznacza jeszcze stuprocentowej pewności, że jakość tego tekstu jest wysoka. Niedoświadczony tłumacz musi zmagać się nie dość, że z lukami w swojej wiedzy, to również i oceną jakości tłumaczeń wykonanych przez inne osoby. Pewnym sposobem przynoszącym dobre rezultaty jest korzystanie z materiałów opracowywanych przez duże międzynarodowe konsorcja oraz poszukiwanie dokumentów na stronach brytyjskich (zob.
Jak efektywniej korzystać z wyszukiwarki Google).

Zbyt szeroki zakres wykonywanych tłumaczeń
.
Koniecznością tłumaczy jest specjalizacja, a to oznacza odrzucanie niezwiązanych z tematyką tłumaczeń. Tłumacz, zwłaszcza początkujący, musi wypośrodkować pomiędzy ilością wykonywanych zleceń, a ich zakresem tematycznym. Niemniej jednak koncentrowanie się na wąskiej dziedzinie i pogłębianie kierunkowej wiedzy szybko skutkuje zwiększoną ilością nadsyłanych przez klientów materiałów.


Zatrzymywanie się na pewnym poziomie rozwoju
- zjawisko często obserwowane u wielu tłumaczy, którzy kończąc edukację i zaczynając pracę, przestają dbać o rozwój swoich umiejętności translatorskich. Znajdując niewielki zakres dokumentów, które potrafią poprawnie przetłumaczyć, nie wykraczają poza nie. Rozwiązaniem jest czytanie dostępnej literatury oraz korzystanie z dostępnych szkoleń czy ofert studiów podyplomowych.

Skupianie się wyłącznie na oficjalnej ścieżce edukacji
.
Dostępna na rynku oferta edukacyjna, wprawdzie szeroka, nie jest wystarczająca, aby zapewnić odpowiedni poziom umiejętności. Dopiero praktyczne doświadczenia uzupełnione o dodatkową edukację pozwalają na stopniowe doskonalenie umiejętności.


Niepoprawne rozpoznanie wrodzonych predyspozycji
.
Podobnie, jak w wielu innych zawodach, do osiągania wysokich kompetencji tłumacza niezbędna jest solidna praca, ale i również odrobina talentu. Tłumaczem trzeba się urodzić. Oznacza to, że jeśli nie posiada się naturalnych predyspozycji do pracy nad tekstem i umiejętności szybkiego uczenia się języków obcych, osiągnięcie wysokiej pozycji zawodowej może być bardzo trudne. 
Darmowa strona www - zrób ją sam!